Hóa đơn hàng bán bị trả lại: Người bán hay người mua lập?

Cập nhật ngày 27/08/2026 theo quy định có hiệu lực từ 01/07/2026.

Tóm tắt nhanh

Thông thường người bán lập hóa đơn điều chỉnh khi người mua trả lại toàn bộ hoặc một phần hàng, kể cả đổi hàng làm thay đổi giá trị. Nếu hai bên thỏa thuận người mua lập hóa đơn trả lại và người mua thuộc đối tượng sử dụng hóa đơn điện tử thì người mua có thể lập giao người bán.

Kết luận áp dụng

Tài sản đã đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng theo tên người mua có quy tắc riêng: nếu trả lại hợp pháp và người mua dùng hóa đơn điện tử thì người mua lập hóa đơn trả lại.

Trước khi thao tác trên phần mềm, kế toán cần giữ nguyên dữ liệu gốc, xác định đúng loại hóa đơn và trạng thái cấp mã hoặc truyền dữ liệu. Không sửa trực tiếp XML, không lùi ngày và không xóa dấu vết của hóa đơn đã phát hành.

Căn cứ pháp lý đang áp dụng

Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2026.
Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hiệu lực 01/07/2026.
Thông tư 91/2026/TT-BTC, hiệu lực 01/07/2026.
Văn bản so sánh: Nghị định 123/2020/NĐ-CP, Nghị định 70/2025/NĐ-CP và Thông tư 32/2025/TT-BTC.

Trọng tâm là Điều 4, Điều 5, Điều 9, Điều 10 và Phụ lục Nghị định 254/2026/NĐ-CP; các tình huống điều chỉnh sau giao dịch đối chiếu thêm Điều 10 Thông tư 91/2026/TT-BTC.

Quy trình thực hiện từng bước

Bước 1: Lập biên bản trả hàng, xác định toàn bộ hay một phần.
Bước 2: Đối chiếu thỏa thuận về bên lập hóa đơn.
Bước 3: Kiểm tra hàng có phải tài sản đã đăng ký quyền hay không.
Bước 4: Lập hóa đơn điều chỉnh hoặc hóa đơn trả lại đúng vai trò.
Bước 5: Điều chỉnh kho, công nợ và kê khai thuế theo kỳ tương ứng.

Sau khi xử lý, cần đối chiếu đồng thời hóa đơn, hợp đồng, giao nhận, thanh toán, kho, công nợ, sổ kế toán và tờ khai thuế. Nếu dữ liệu giữa các hệ thống không khớp, việc hóa đơn đã được cấp mã không tự làm cho toàn bộ hồ sơ trở nên đúng.

Sai lầm thường gặp và cách phòng tránh

Người mua tự xuất hóa đơn khi chưa có thỏa thuận hoặc không thuộc đối tượng.
Xóa hóa đơn bán ban đầu khỏi hệ thống.
Không lưu chứng từ nhập lại hàng và hoàn tiền.

Nên dùng checklist phê duyệt trước khi phát hành, phân quyền người lập và người ký, bật cảnh báo dữ liệu trùng, đồng thời lưu nhật ký thao tác. Tình huống vượt ngoài mô tả trong bài cần được đối chiếu hồ sơ thực tế hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

So sánh quy định trước và sau 01/07/2026

Tiêu chí	Trước 01/07/2026	Từ 01/07/2026
Khung pháp lý	Nghị định 123/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP, cùng Thông tư 32/2025/TT-BTC.	Từ 01/07/2026 áp dụng Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15, Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC.
Điểm kế thừa	Đã sử dụng hóa đơn điện tử, dữ liệu cấp mã/truyền cơ quan thuế và quy trình xử lý sai sót.	Tiếp tục quản lý trên dữ liệu điện tử; không mặc nhiên làm lại toàn bộ quy trình nội bộ.
Điểm cần cập nhật	Quy định nằm ở nhiều lần sửa đổi và hướng dẫn.	Quy định trước đây từng gây tranh luận về bên lập hóa đơn trả hàng. Thông tư 91 nêu rõ phương án mặc định là người bán điều chỉnh, đồng thời cho phép thỏa thuận người mua lập và quy định riêng tài sản đã sang tên.
Biểu mẫu và dữ liệu	Dùng biểu mẫu theo Thông tư 32/2025 và khung cũ.	Dùng biểu mẫu Phụ lục III Thông tư 91 như 04/SS-HĐĐT, 01/BK-ĐCTT khi đúng trường hợp.

Ví dụ thực tế

Tình huống: Doanh nghiệp B trả lại 20/100 sản phẩm và hai bên không có thỏa thuận B xuất trả. Người bán A lập hóa đơn điều chỉnh giảm cho phần 20 sản phẩm, lưu biên bản, phiếu nhập và chứng từ hoàn/đối trừ công nợ.

Hồ sơ tối thiểu: dữ liệu hóa đơn gốc, chứng từ nghiệp vụ, thỏa thuận hoặc thông báo người mua khi cần, hóa đơn phát sinh tiếp theo, phản hồi của hệ thống thuế và tài liệu kê khai liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Có được xóa hóa đơn đã cấp mã hoặc đã truyền dữ liệu không?

Không nên xóa hoặc sửa dữ liệu gốc. Phải xử lý theo đúng nhánh thông báo, điều chỉnh, thay thế hoặc nghiệp vụ phát sinh sau giao dịch; toàn bộ chuỗi cần được lưu để tra cứu.

Có phải mọi trường hợp đều gửi Mẫu 04/SS-HĐĐT?

Không. Mẫu 04/SS-HĐĐT dùng cho các trường hợp Thông tư 91 quy định. Hóa đơn cần điều chỉnh hoặc thay thế vẫn phải lập hóa đơn mới và truyền dữ liệu theo loại đang sử dụng.

Hóa đơn máy tính tiền có áp dụng giống hóa đơn thông thường không?

Không hoàn toàn. Hóa đơn máy tính tiền lập sai có quy tắc thay thế riêng tại điểm c khoản 1 Điều 10 Thông tư 91; trả hàng là nghiệp vụ khác cần đối chiếu khoản 5.